Wat Nou InterActieve Kunst?

Voordat we tot een beter begrip van interactive kunst kunnen komen, zullen we eerst tot een sluitende omschrijving van kunst op zich moeten komen. Laten we er voor het gemak even van uitgaan dat kunst zich als volgt laat definiëren: Kunst Communiceert! En in het beste geval communiceert zij ontroering. Kunst ontlokt de toeschouwer hoe dan ook op de een of andere manier een gevoel. Er is kennelijk sprake van een zeker, door de hand van de kunstenaar gestold, sentiment dat de 'werkelijkheid' zo treffend weerspiegelt dat het publiek geraakt wordt. De kunstenaar vervult dus een zekere gidsfunctie: met zijn kunstwerk verschaft hij het publiek een focus. Door middel van zijn Kunst wordt zijn visie, zijn persoonlijke ordening van alle facetten van de werkelijkheid, toegankelijk voor het publiek. Kunst zou op die gronden dan ook gedefinieerd kunnen worden als een subjectieve interpretatie en tegelijkertijd universeel herkenbare momentopname. Een idiosyncratische bevriezing van de chaotische stroom van gebeurtenissen.

Dan roert het begrip InterActiviteit zijn weerspannig hoofd en 'het publiek' blijkt opeens een mythe. Er is niet langer sprake van een homogene verzameling personen die aan de hand van schilder, schrijver of regisseur langs de feiten geleid wordt (en wil worden, verwacht te worden!). Het publiek bestaat daarentegen uit een uiterst gedifferentieerd conglomeraat van individuen die allen hun eigen visie op de werkelijkheid hebben en worden uitgenodigd die visie ook te concretiseren. Wees maar eens kunstenaar.

Met het wegvallen van de gids is echter ook diens unieke visie verdwenen en moet de afnemer van het interactieve kunstwerk plots zijn eigen ontroering aan pagina, celluloid of canvas ontlokken. Hij moet zijn eigen sentiment stollen, zijn eigen kunstenaar zijn, zijn eigen werkelijkheid creëeren, regeren èn ordenen. Doorlopend zijn eigen chaos bevriezen. De toeschouwer wordt van afnemer tot deelnemer en voordat hij het in de gaten heeft is hij bepalend voor het verloop van — en vooral de relaties tussen — de gebeurtenissen. Hij is zijn eigen schepper en daarmee zijn eigen rechter.

Hij trekt aan de touwtjes. Hij moet aan de touwtjes trekken, want anders is er geen Kunst. Maar wat doe je als poppenspeler en marionet, film en regisseur, gids en volgeling in één persoon verenigd zijn. Als de rechter deel uitmaakt van het conflict. Als de schepper deel uitmaakt van zijn eigen schepping.

Als de tot deelnemer gebombardeerde toeschouwer zich dan uiteindelijk niet langer kan verschuilen achter de anonimiteit van het publiek, als hij niet langer aan de geduldige hand van de gids door het moeras van de chaos wordt geleid, wat verzinnen we dan?

Random of, op zijn Hollands, toeval. Een willekeurige kaart uit het spel, een willekeurig getal, het lot, karma, talent. Immers, de definitie van toeval ontglipt ons tot nog toe ten enen male. Met al onze wetenschappelijke kennis, onze empirisch bewijsbare — en dus algemeen geaccepteerde — definitie van de werkelijkheid, zijn we toch nog steeds niet in staat om digitaal een werkelijk onvoorspelbaar toevalsgetal te genereren. Daar is nog steeds een fysieke pingpongbalgoochelmachine voor nodig.

Waar het vooralsnog mogelijk was om de verwarrende werkelijkheid te laten duiden door een kunstenaar met een van God gegeven talent — of een messias met een door God ingefluisterde boodschap — is nu ieder individu op zichzelf aangewezen. De werkelijkheid wordt niet langer gedecreteerd door toeval, Hollywood, gids of godheid, de gebruiker maakt zijn eigen werkelijkheid.

En dan zou iedere toevallige bibliotheek–, bioscoop– of museumbezoeker (of, God bewaar me, televisiekijker) in staat moeten zijn tot het stollen van een doorsnede zoals een Pasternak, een Dostojewski; een Eisenstein, een Spielberg; een Mondriaan of Norman Rockwell dat hebben weten te doen.

Hetzelfde genie moeten kunnen bezitten als een Einstein. Die in zijn Eentje de werkelijkheid op dermate briljante wijze analyseerde dat Heisenberg c.s er nog jaren mee vooruit konden en die ooit bijdehand opmerkte dat Gott würfelt nicht.

Wat nou InterActieve Kunst?